Çek

Çek, bir bankada hesabı bulunan kişinin (düzenleyen), bankaya (muhatap) belirli bir bedeli ödemesi talimatını içeren kambiyo senedidir. Çek hukuku Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.780 ve devamı ile 5941 sayılı Çek Kanunu’nda düzenlenir.

Zorunlu Unsurlar (TTK m.780)

• “Çek” kelimesi
• Kayıtsız ve şartsız belirli bir bedelin ödenmesi için havale
• Muhatap bankanın ticaret unvanı
• Ödeme yeri
• Düzenlenme tarihi ve yeri
• Düzenleyenin imzası
• Banka tarafından verilen seri numarası ve karekod

Karekod sayesinde hamil, çek hesabı sahibine ve düzenleyene ilişkin bazı verilere erişebilir.

İbraz Süreleri (TTK m.796)

• Düzenlendiği yerde ödenecek çek: on gün
• Düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecek çek: bir ay
• Yurt dışında düzenlenen çek: aynı kıtadaysa bir ay, farklı kıtadaysa üç ay

Süreler, çekte yazılı düzenlenme tarihinin ertesi günü başlar. Uygulamada yaygın olan “vadeli çek” aslında ileri düzenleme tarihli çektir; tarihinden önce ibraz edilip ödenmezse hukuki takip yapılamaz.

Karşılıksız Çek

• Hukuki sonuç: Süresinde ibraz edilip karşılığı çıkmayan çek için hamil, düzenleyene ve cirantalara başvurabilir; kambiyo senetlerine özgü takip yoluna gidebilir. Banka, kanunda belirlenen ve her yıl güncellenen tutara kadar ödeme yapmakla yükümlüdür.
• Cezai sonuç: Hamilin şikâyeti üzerine her bir çek için bin beş yüz güne kadar adli para cezası ve çek düzenleme ile çek hesabı açma yasağı (5941 sayılı Kanun m.5). Adli para cezası, karşılıksız kalan tutardan az olamaz. Davalar icra mahkemesinde görülür.

Zamanaşımı

Hamilin cirantalara, düzenleyene ve diğer çek borçlularına karşı başvurma hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TTK m.814). Kambiyo senedi niteliğini kaybeden çek, temel ilişkiye dayalı alacak için delil olarak kullanılabilir.