Acentelik Sözleşmesi

Acente, bir tacirin (müvekkil) ticari işlemlerine sürekli ve bağımsız olarak aracılık eden veya bu işlemleri onun adına yapan kişidir. TTK m.102’ye göre acente; ticari temsilci, ticari vekil, satış memuru veya işletmenin çalışanı gibi bağımlı bir sıfatı olmaksızın, bir sözleşmeye dayanarak belirli bir yer veya bölgede sürekli olarak bu faaliyeti meslek edinen kişidir.

Temel Özellikleri

• Bağımsızlık: Acente kendi işletmesini yönetir; işçi değildir.
• Süreklilik: Tek seferlik aracılık acentelik değildir.
• Bölge münhasırlığı: Yazılı olarak aksi kararlaştırılmadıkça, müvekkil aynı bölgede aynı ticaret dalı için birden fazla acente atayamaz; acente de aynı bölgede birbiriyle rekabet eden birden çok işletme hesabına çalışamaz (TTK m.104).
• Yetki: Acente kural olarak yalnızca aracılık eder; müvekkil adına sözleşme yapabilmesi için ayrıca yetkilendirilmesi gerekir.

Sona Erme

• Belirsiz süreli sözleşme, üç ay önceden bildirimle feshedilebilir. Belirli süreli sözleşme de haklı sebeple her zaman feshedilebilir (TTK m.121/1).
• Süresi dolduktan sonra uygulanmaya devam edilen belirli süreli sözleşme, belirsiz süreli hâle gelir.
• Haklı sebep olmadan veya bildirim süresine uyulmadan fesheden taraf, başlanmış işlerin tamamlanmaması nedeniyle doğan zararı tazmin eder.

Denkleştirme ve Rekabet Yasağı

Sözleşme sona erdiğinde acente, kazandırdığı müşteriler nedeniyle müvekkilin elde etmeye devam ettiği menfaatler karşılığında denkleştirme tazminatı isteyebilir. Sözleşme sonrası rekabet yasağı ise yazılı yapılmalı, en çok iki yıl sürebilir, acentenin bölgesi ve müşteri çevresiyle sınırlı olmalıdır ve müvekkil acenteye uygun bir tazminat ödemelidir (TTK m.123).

Benzer Sözleşmelerden Farkı

Acente müvekkil hesabına çalışır ve komisyon alır. Distribütör ise malı kendi adına ve hesabına satın alıp yeniden satar. Franchise alan işletme de kendi adına ve hesabına çalışır, ancak franchise verenin sistemini ve markasını kullanır. Sözleşmenin adı değil, fiilî yapısı belirleyicidir.