Alıntı Serbestisi

Diğer adları: İktibas Serbestisi, Alıntı Hakkı, Quotation Exception, Fair Dealing, FSEK m.35

Kısaca

Bir eserden, kanunda sayılan amaç ve ölçülerle sınırlı olarak ve kaynağı belirtilerek, eser sahibinin izni olmadan alıntı yapılabilmesine imkân veren telif hakkı istisnası.

Alıntı serbestisi, telif hakkının en sık başvurulan istisnalarından biridir. FSEK m.35, belirli şartlarla bir eserden izin alınmadan alıntı (iktibas) yapılmasına imkân verir.

Kanundaki Alıntı Hâlleri (FSEK m.35)

Alenileşmiş bir eserin bazı cümle ve fıkralarının bağımsız bir ilim ve edebiyat eserine alınması
Yayımlanmış bir bestenin en çok tema, motif, pasaj ve fikir türünden parçalarının bağımsız bir musiki eserine alınması
Alenileşmiş güzel sanat eserlerinin ve yayımlanmış diğer eserlerin, amacın haklı göstereceği ölçüde ve içeriği aydınlatmak amacıyla bir ilim eserine konulması
Alenileşmiş güzel sanat eserlerinin bilimsel konferans veya derslerde konuyu aydınlatmak için gösterilmesi

Ortak Şartlar

Bağımsız eser: Alıntıyı yapan çalışmanın kendisi bağımsız bir eser olmalıdır; alıntı onun yardımcı unsuru kalmalıdır.
Ölçülülük: Alıntı, amacın gerektirdiği ölçüyü aşmamalıdır.
Belli olma: Alıntının alıntı olduğu anlaşılmalıdır. İlim eserlerinde eserin ve eser sahibinin adı ile alıntının yapıldığı yer belirtilir.
Dar yorum: İstisnalar, eser sahibinin meşru menfaatlerine haksız zarar vermeyecek ve eserden normal yararlanmayı engellemeyecek biçimde dar yorumlanır.

Dijital İçeriklerde

FSEK’in alıntı hükümleri dijital içerikler düşünülmeden yazılmıştır. Sosyal medya videolarında tepki, inceleme veya eleştiri amaçlı kullanımlar bu hükümler çerçevesinde değerlendirilir. Mahkemeler, alıntının süresine, yeni içeriğin özgün katkısına ve ticari amaca bakar. Konuyla ilgili yayınımız için bkz. Sosyal Medyada Yayınlanan Videolarda “Alıntı” Yönteminin Değerlendirilmesi.

Alıntının Aşılması

Şartlar karşılanmazsa kullanım mali hakların ihlalidir. Hak sahibi tecavüzün durdurulmasını, tazminat ve FSEK m.68 uyarınca bedelin üç katına kadar ödeme isteyebilir. Reklam ve tanıtım amaçlı kullanımlarda alıntı serbestisine dayanmak genellikle mümkün değildir.

Sık Sorulan Sorular

Kaynak göstermek her alıntıyı hukuka uygun hâle getirir mi?

Hayır. Kaynak göstermek alıntının şartlarından yalnızca biridir. Alıntı ayrıca kanunda sayılan hâllerden birine girmeli, bağımsız bir eser içinde yer almalı ve amacın haklı göstereceği ölçüyü aşmamalıdır.

Sosyal medyada başkasının videosunu yorumlayarak paylaşmak alıntı sayılır mı?

Duruma göre değişir. Videonun tamamı veya büyük kısmı kullanılıyorsa, yorum ikincil kalıyorsa ya da içerik ticari amaçlıysa alıntı serbestisi kapsamında kalmayabilir. Kısa, amaca yönelik ve kaynağı belirtilen kullanımlar daha savunulabilirdir.

← Tüm Kavramlar