Mali Haklar

Diğer adları: Telif Mali Hakları, Çoğaltma Hakkı, Yayma Hakkı, Umuma İletim Hakkı, Economic Rights, FSEK m.20-25

Kısaca

Eser sahibine eserinden ekonomik olarak yararlanma imkânı veren; işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim haklarından oluşan, devredilebilir ve lisanslanabilir haklar.

Mali haklar, eser sahibinin eserinden para kazanmasını sağlayan haklardır. FSEK m.20-25’te sayılan beş hak, birbirinden bağımsızdır; biri devredilince diğerleri kendiliğinden devredilmiş olmaz.

Beş Mali Hak

İşleme hakkı (m.21): Eserden çeviri, uyarlama, düzenleme gibi işleme eserler oluşturma.
Çoğaltma hakkı (m.22): Eserin aslının veya kopyalarının herhangi bir biçimde, doğrudan veya dolaylı, geçici veya sürekli olarak çoğaltılması.
Yayma hakkı (m.23): Eserin aslının veya çoğaltılmış nüshalarının satış, kiralama veya diğer yollarla dağıtımı.
Temsil hakkı (m.24): Eserin okuma, çalma, oynama gibi yollarla doğrudan veya araçla umuma sunulması.
Umuma iletim hakkı (m.25): Eserin radyo-televizyon, uydu, kablo veya internet yoluyla iletilmesi; kişilerin seçtikleri yer ve zamanda erişimine sunulması dâhil.

Devir ve Lisans

Mali haklar devredilebilir veya başkasına kullanma izni (ruhsat) verilebilir. FSEK m.52’ye göre bu sözleşmelerin yazılı olması ve konusu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır. Lisans basit veya münhasır olabilir; ayrıntı için bkz. Lisans Sözleşmesi.

Çalışanların işlerini görürken oluşturdukları eserlerde mali haklar kural olarak işverence kullanılır; bkz. Eser Sahibi.

Sınırlamalar

Mali haklar sınırsız değildir. Kanun, alıntı, kişisel kullanım için çoğaltma, eğitim ve haber verme gibi bazı serbest kullanım hâllerini düzenler. Bu istisnalar dar yorumlanır.

İhlal Hâlinde

Tecavüzün tespiti, men’i ve ref’i
Maddi ve manevi tazminat
Sözleşme bedelinin veya rayiç bedelin en çok üç katı (FSEK m.68)
İnternette ihlalde içeriğin kaldırılması için FSEK Ek m.4 süreci: Önce içerik sağlayıcıdan üç gün içinde ihlalin durdurulması istenir, sonuç alınamazsa Cumhuriyet savcısına başvurulur.
Cezai yaptırımlar (FSEK m.71)

Mali haklar eser sahibinin ölümünden sonra yetmiş yıl sürer; manevi haklar için bkz. Manevi Haklar.

Sık Sorulan Sorular

Mali hakların devri için yazılı sözleşme yeterli mi?

Yazılı olması gerekir ama tek başına yeterli değildir; FSEK m.52'ye göre devredilen veya lisans verilen hakların sözleşmede ayrı ayrı gösterilmesi şarttır. "Tüm haklar devredilmiştir" gibi genel ifadeler tartışmaya açıktır.

Eser izinsiz kullanılırsa ne talep edilebilir?

Hak sahibi, tecavüzün durdurulmasını ve tazminat isteyebilir. Ayrıca izni alınmayan hak sahibi, sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin veya rayiç bedelin en çok üç katını talep edebilir (FSEK m.68).

← Tüm Kavramlar