Manevi Haklar

Diğer adları: Telif Manevi Hakları, Adın Belirtilmesi Hakkı, Değişiklik Yasağı, Moral Rights, FSEK m.14-17

Kısaca

Eser sahibinin eseriyle arasındaki kişisel bağı koruyan; eseri umuma arz etme, adının belirtilmesini isteme ve eserde değişiklik yapılmasını önleme yetkilerinden oluşan, devredilemeyen haklar.

Manevi haklar, eser sahibi ile eseri arasındaki kişisel bağı korur. Mali haklardan farklı olarak devredilemez ve eser sahibinin kişiliğine bağlıdır.

Üç Temel Yetki

Umuma arz salahiyeti (FSEK m.14): Eserin kamuya sunulup sunulmayacağına, zamanına ve biçimine eser sahibi karar verir.
Adın belirtilmesi salahiyeti (FSEK m.15): Eser sahibi, eserinin kendi adıyla, takma adla veya adsız yayımlanmasına karar verir. Eser üzerinde adı alışılmış biçimde gösterilen kişi eser sahibi sayılır.
Eserde değişiklik yapılmasını önleme (FSEK m.16): Eser sahibinin izni olmadan eserde veya adında kısaltma, ekleme ve değişiklik yapılamaz. Teknik zorunluluklardan kaynaklanan değişiklikler istisnadır.

Ayrıca eser sahibi, eserin aslının malikine ve zilyedine karşı da bazı haklara sahiptir; malik eseri bozamaz ve yok edemez (FSEK m.17).

Sınırlar

Değişiklik yasağının en çok tartışıldığı alanlardan biri mimari eserlerdir: Binanın maliki, eser niteliğindeki yapıda değişiklik yapmak istediğinde mimarın manevi haklarıyla karşılaşabilir.

Çalışanların meydana getirdiği eserlerde mali haklar işverene geçse de manevi haklar çalışanda kalır. Bu nedenle iş ve hizmet sözleşmelerinde umuma arz, ad gösterme ve değişiklik yetkilerinin nasıl kullanılacağının düzenlenmesi önerilir.

Süre

Eser sahibinin ölümünden sonra manevi haklara ilişkin bazı yetkileri, vasiyeti tenfiz memuru, yoksa eş, çocuklar ve diğer mirasçılar ölümden itibaren yetmiş yıl kullanabilir (FSEK m.19).

Sık Sorulan Sorular

Manevi haklar sözleşmeyle devredilebilir mi?

Hayır. Manevi haklar kişiye sıkı sıkıya bağlıdır ve devredilemez. Eser sahibi yalnızca bu hakların kullanılmasına belirli ölçüde izin verebilir; örneğin eserde değişiklik yapılmasına önceden onay verebilir.

Eserde değişiklik yapılmasına izin veren eser sahibi her değişikliğe katlanmak zorunda mı?

Hayır. Kayıtsız şartsız yazılı izin vermiş olsa bile eser sahibi, şeref ve itibarını zedeleyen veya eserin niteliğini ve özelliklerini bozan değişiklikleri yasaklayabilir; bu yetkiden önceden vazgeçmek geçersizdir (FSEK m.16/3).

← Tüm Kavramlar