Mimari Eser

Diğer adları: Mimarlık Eseri, Mimari Proje, Mimarın Telif Hakkı, Architectural Work, FSEK m.4

Kısaca

Hususiyet ve estetik değer taşıyan ve FSEK'te güzel sanat eseri olarak korunan yapının kendisi; yapıya ait plan, proje ve krokiler ise ilim ve edebiyat eseri olarak ayrıca korunur.

Mimari eser, FSEK m.4’te güzel sanat eserleri arasında sayılan “mimarlık eserleri”dir. Burada korunan, binanın kendisidir. Yapıya ait plan, proje ve krokiler ise ilim ve edebiyat eseri olarak ayrıca korunur (FSEK m.2/3).

Koruma Şartları

Hususiyet: Yapı, mimarın kişisel yaratıcılığını yansıtmalıdır. Hususiyet, yapının içindeki veya üzerindeki sanat ürünlerinden değil, doğrudan yapının biçimlendirilmesinden kaynaklanmalıdır.
Estetik değer: Güzel sanat eserlerinde estetik değer aranır. Ancak mimari yapıların işlevsel niteliği nedeniyle bu şart katı biçimde uygulanmamalıdır.

Okul, hastane, apartman veya iş merkezi gibi işlevsel yapılar da şartları taşıyorsa korunur. Mimari eser, tarihi eserle aynı şey değildir.

Mimarın Hakları

Ad gösterme: Eser niteliğindeki yapılarda, yazılı istem üzerine eserin görülen bir yerine mimarın adı silinmeyecek biçimde yazılır (FSEK m.15).
Değişikliği önleme: Malik, eser niteliğindeki yapıda kural olarak mimarın izni olmadan değişiklik yapamaz (FSEK m.16/1). Teknik zorunluluktan kaynaklanan değişiklikler izin gerektirmez (m.16/2).
Bozma ve yok etme yasağı: Malik, eseri bozamaz ve yok edemez (FSEK m.17/2).

Malik ile Mimar Arasındaki Denge

Malik binayı satabilir, kiralayabilir ve kullanabilir; ancak değişiklik yapma yetkisi mimarın manevi haklarıyla sınırlanır. Yıpranma, değişen ihtiyaçlar veya kullanım amacının değişmesi gibi sebepler kanunda açıkça istisna olarak sayılmamıştır. Bu nedenle uygulamada menfaat dengesi gözetilir. Proje sözleşmelerinde malikin hangi değişiklikleri yapabileceğinin önceden düzenlenmesi önerilir. Ayrıntı için bkz. Mimari Eserlerde Malikin Değişiklik Yapma Hakkı ve Manevi Haklar.

Kamusal Alanda Görüntüleme

Umumi yollar, caddeler ve meydanlarda temelli olarak bulunan mimarlık eserlerinin dış görünümü fotoğraf, resim veya video ile serbestçe çoğaltılabilir ve yayılabilir (FSEK m.40).

Sık Sorulan Sorular

Bina sahibi, mimarın izni olmadan binada değişiklik yapabilir mi?

Bina eser niteliğindeyse, kural olarak mimarın izni gerekir (FSEK m.16). Yapı ruhsatı gibi teknik zorunluluklardan kaynaklanan değişiklikler istisnadır. Mimar izin vermiş olsa bile şeref ve itibarını zedeleyen veya eserin özelliklerini bozan değişiklikleri yasaklayabilir.

Her bina mimari eser midir?

Hayır. Yapının sahibinin hususiyetini taşıması ve estetik bir değer içermesi gerekir. Herkesin çizebileceği, örneği çok olan sıradan yapılar mimari eser olarak korunmaz.

← Tüm Kavramlar