Mücbir Sebep

Diğer adları: Force Majeure, Zorlayıcı Sebep, Act of God, Mücbir Sebep Hükmü, TBK m.136

Kısaca

Borçlunun iradesi ve kontrolü dışında gelişen, önceden öngörülemeyen ve önlenmesi mümkün olmayan, borcun ifasını engelleyen olağanüstü olay.

Mücbir sebep, borçlunun borcunu yerine getirmesini engelleyen olağanüstü olaylar için kullanılan kavramdır. Doğal afetler, salgın hastalıklar, savaş, terör olayları, genel grev ve resmî makamların yasaklayıcı kararları tipik örneklerdir.

Unsurları

Öğreti ve Yargıtay kararlarına göre bir olayın mücbir sebep sayılması için:

Borçlunun faaliyet alanı dışında gerçekleşmesi
Önceden öngörülememesi
Kaçınılmaz ve önlenemez olması
Borcun ifasını imkânsız kılması veya geçici olarak engellemesi
Olay ile ifa engeli arasında illiyet bağı bulunması gerekir.

Kanuni Sonuçları

Sürekli imkânsızlık: Borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaşırsa borç sona erer. Karşılıklı sözleşmelerde borçlu, karşı edimi isteyemez; almışsa sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iade eder (TBK m.136).
Geçici imkânsızlık: Borçlu, engel sürdüğü sürece temerrüde düşmez; engel ortadan kalkınca ifa yükümlülüğü devam eder.
Kısmi imkânsızlık: Borçlu yalnızca imkânsızlaşan kısımdan kurtulur.

Sözleşmedeki Mücbir Sebep Hükmü

Kanuni düzenleme genel nitelikte olduğundan, ticari sözleşmelere ayrıntılı bir hüküm konulması önerilir:

Mücbir sebebin tanımı ve örnek olaylar
Karşı tarafa bildirim süresi ve şekli
Etkilerini azaltma yükümlülüğü
Askıya alma süresi ve bu süre aşılırsa fesih hakkı
Mücbir sebebin para borçlarına uygulanıp uygulanmayacağı

Aşırı İfa Güçlüğünden Farkı

Mücbir sebep ifayı imkânsız kılar. Olağanüstü olay ifayı yalnızca aşırı ölçüde güçleştiriyorsa, örneğin maliyetlerin beklenmedik biçimde artması, aşırı ifa güçlüğü hükümleri uygulanır ve sözleşmenin uyarlanması istenebilir.

İspat

Mücbir sebebe dayanan taraf, olayın varlığını, ifaya etkisini ve bildirim yükümlülüğünü yerine getirdiğini ispat etmelidir. Resmî makam kararları, ticaret odası belgeleri ve yazışmalar önemlidir.

Sık Sorulan Sorular

Türk hukukunda mücbir sebebin kanuni bir tanımı var mı?

Hayır. Türk Borçlar Kanunu mücbir sebebi genel olarak tanımlamaz; kavram öğreti ve Yargıtay kararlarıyla şekillenmiştir. Bu nedenle sözleşmeye mücbir sebep tanımı, örnek olaylar ve sonuçlarını düzenleyen açık bir hüküm konulması önemlidir.

Döviz kurundaki ani artış mücbir sebep midir?

Genellikle hayır. Kur artışı ifayı imkânsız kılmaz, yalnızca güçleştirir. Bu tür durumlar mücbir sebep yerine aşırı ifa güçlüğü (TBK m.138) kapsamında değerlendirilir.

← Tüm Kavramlar