Basiretli İş İnsanı

TTK m.18/2’ye göre her tacir, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmek zorundadır. Bu, tacirden olağan bir kişiden beklenenden daha yüksek bir dikkat ve öngörü beklendiği anlamına gelir. Ölçü objektiftir: Tacirin kişisel yetenekleri değil, aynı işi yapan basiretli bir tacirden beklenen davranış esas alınır.

Uygulamadaki Sonuçları

• Sözleşmeler: Tacir, imzaladığı sözleşmeyi okumak ve sonuçlarını değerlendirmekle yükümlüdür. Okumadan imzaladığını, hükmü anlamadığını veya sonucunu öngöremediğini ileri sürmesi kural olarak dinlenmez.
• İrade sakatlığı: Tacirlerin irade sakatlığı ve aşırı yararlanma iddiaları daha sıkı incelenir; deneyimsizlik veya düşüncesizlik iddiası çoğu zaman kabul görmez.
• Cezai şart: Tacir, kararlaştırdığı cezai şartın fahiş olduğunu ileri sürerek indirim isteyemez (TTK m.22); bkz. Cezai Şart.
• Ticari ilişkiler: Karşı tarafın ödeme gücünü, ürün kalitesini veya teslim koşullarını kontrol etmemenin sonuçlarına tacir katlanır.
• Kayıt tutma ve belge saklama: Faturaları, teyit mektuplarını ve yazışmaları takip etmek; bkz. Faturaya İtiraz Süresi.

Sınırları

Basiretli iş insanı ilkesi, tacirin her riski önceden görmesini beklemez. Öngörülemeyen olağanüstü durumlarda aşırı ifa güçlüğü veya mücbir sebep hükümlerine başvurulabilir; ancak tacirin bu durumları da makul ölçüde öngörmesi ve sözleşmeye yansıtması beklenir.

Yöneticiler

Yönetim kurulu üyeleri ve limited şirket müdürleri için ayrıca “tedbirli bir yöneticinin özeni” ölçüsü uygulanır; bkz. Yönetim Kurulu Üyelerinin Sorumluluğu.