İrade Sakatlığı

Diğer adları: İrade Bozukluğu, Yanılma, Hata, Aldatma, Hile, Korkutma, İkrah, Defects of Consent, TBK m.30-39

Kısaca

Sözleşme yapan tarafın iradesinin esaslı yanılma, aldatma veya korkutma nedeniyle sağlıklı oluşmaması; etkilenen tarafa bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirme hakkı verir.

İrade sakatlığı, bir tarafın sözleşmeyi gerçek iradesine uygun olmayan koşullarda yapmasıdır. Türk Borçlar Kanunu, bu durumda etkilenen tarafa sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirme hakkı tanır. Üç tür irade sakatlığı vardır.

Yanılma (TBK m.30-35)

Sözleşme kurulurken esaslı bir yanılmaya düşen taraf, sözleşmeyle bağlı değildir. Esaslı yanılma örnekleri:

Sözleşmenin türünde yanılma
Sözleşmenin konusunda veya kişide yanılma
Edimin miktarında önemli ölçüde yanılma
Dürüstlük kuralına göre sözleşmenin temeli sayılan bir durumda yanılma (temel yanılması)

Yalnızca saikte yanılma kural olarak esaslı sayılmaz. Hesap yanlışlıkları sözleşmenin geçerliliğini etkilemez, düzeltilir. Kendi kusuruyla yanılan taraf, sözleşmeden kurtulsa bile karşı tarafın zararını gidermekle yükümlü olabilir.

Aldatma (TBK m.36)

Taraflardan birinin karşı tarafın aldatmasıyla sözleşme yapması hâlinde, yanılma esaslı olmasa bile aldatılan taraf sözleşmeyle bağlı değildir. Üçüncü kişinin aldatması hâlinde, karşı taraf bunu biliyor veya bilmesi gerekiyorsa aynı sonuç doğar.

Korkutma (TBK m.37-38)

Karşı tarafın veya üçüncü kişinin korkutmasıyla sözleşme yapan taraf, sözleşmeyle bağlı değildir. Korkutma, kendisinin veya yakınlarının kişilik veya malvarlığı değerlerine yönelik ağır ve yakın bir tehlike bulunduğuna inandırılmasıdır. Bir hakkın kullanılacağının bildirilmesi, ancak aşırı bir yarar elde etmek için kullanılıyorsa korkutma sayılır.

Süre ve Sonuç (TBK m.39)

Yanılma veya aldatmanın öğrenildiği ya da korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı andan itibaren bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirmeyen veya verdiğini geri istemeyen taraf, sözleşmeyi onamış sayılır. Aldatma veya korkutma nedeniyle onanan sözleşmede tazminat hakkı saklıdır.

Tacirler Bakımından

Basiretli iş insanı gibi davranma yükümlülüğü nedeniyle tacirlerin yanılma iddiaları daha sıkı değerlendirilir. Ayrıca bkz. Aşırı Yararlanma.

Sık Sorulan Sorular

Sözleşmeyi irade sakatlığı nedeniyle iptal etmek için dava açmak gerekir mi?

Hayır. Sözleşmeyle bağlı olmadığını karşı tarafa bildirmek yeterlidir; bildirim tek taraflı bir yenilik doğuran haktır. Karşı taraf itiraz ederse uyuşmazlık mahkemede çözülür.

İrade sakatlığına dayanma süresi nedir?

Yanılma veya aldatmanın öğrenildiği ya da korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı andan itibaren bir yıl içinde bildirim yapılmazsa sözleşme onanmış sayılır (TBK m.39).

← Tüm Kavramlar