Aşırı Yararlanma

Diğer adları: Gabin, Sömürme, Laesio Enormis, Gross Disparity, Exploitation, TBK m.28

Kısaca

Karşılıklı edimler arasındaki açık oransızlığın, zarar görenin zor durumundan, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak sağlanması; zarar görene sözleşmeyle bağlı olmama veya oransızlığın giderilmesini isteme hakkı verir.

Aşırı yararlanma (gabin), sözleşme serbestisinin sınırlarından biridir. TBK m.28’e göre bir sözleşmede karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık varsa ve bu oransızlık zarar görenin zor durumda kalmasından, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak gerçekleştirilmişse, zarar gören korunur.

Şartlar

Objektif şart: Karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık
Subjektif şart: Zarar görenin zor durumu, düşüncesizliği veya deneyimsizliği
Yararlanma: Karşı tarafın bu durumdan bilerek yararlanması

Zarar Görenin Hakları

Zarar gören, durumun özelliğine göre:

Sözleşmeyle bağlı olmadığını karşı tarafa bildirerek ediminin geri verilmesini, ya da
Sözleşmeye bağlı kalarak edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini isteyebilir.

Süreler (TBK m.28/2)

Hak, düşüncesizlik veya deneyimsizliğin öğrenildiği tarihten; zor durumda kalmada ise bu durumun ortadan kalktığı tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde sözleşmenin kurulmasından itibaren beş yıl içinde kullanılmalıdır.

Tacirler Bakımından

Tacirler basiretli iş insanı gibi davranmakla yükümlü olduğundan, deneyimsizlik veya düşüncesizlik iddiaları ticari işlerde çoğu zaman kabul görmez. Zor durumdan yararlanma ise ticari ilişkilerde de ileri sürülebilir; örneğin ciddi bir likidite sıkıntısı içindeki şirketin aleyhine kurulan ölçüsüz bir işlem.

Benzer Kurumlar

İrade sakatlığı: Yanılma, aldatma veya korkutma
Aşırı ifa güçlüğü: Sözleşme kurulduktan sonra ortaya çıkan olağanüstü değişiklikler
Tüketici sözleşmelerinde haksız şart denetimi

Sık Sorulan Sorular

Pahalı bir alım yapmak tek başına aşırı yararlanma mıdır?

Hayır. Edimler arasındaki açık oransızlık tek başına yeterli değildir. Bu oransızlığın, zarar görenin zor durumundan, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak sağlanmış olması gerekir.

Aşırı yararlanmaya ne kadar süre içinde dayanılabilir?

Düşüncesizlik veya deneyimsizliğin öğrenildiği, zor durumda kalmada ise bu durumun ortadan kalktığı tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde sözleşmenin kurulmasından itibaren beş yıl içinde (TBK m.28/2).

← Tüm Kavramlar