Haksız Şart

Haksız şart, 6502 sayılı Kanun’un 5. maddesi ve Tüketici Sözleşmelerindeki Haksız Şartlar Hakkında Yönetmelik ile düzenlenir. Tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye konulan ve dürüstlük kuralına aykırı düşecek biçimde tarafların sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerinde tüketici aleyhine dengesizliğe neden olan sözleşme şartları haksız şarttır ve kesin olarak hükümsüzdür.

Müzakere Edilmemiş Şart

Önceden hazırlanan ve tüketicinin içeriğini etkileyemediği şartlar müzakere edilmemiş sayılır. İnternet sitelerindeki kullanıcı sözleşmeleri, mesafeli satış sözleşmeleri, abonelik ve kredi sözleşmeleri bu niteliktedir. Satıcı, bir şartın müzakere edildiğini ileri sürüyorsa bunu ispatla yükümlüdür.

Sık Görülen Haksız Şartlar

• Satıcıya sözleşmeyi tek taraflı ve gerekçesiz değiştirme yetkisi veren hükümler,
• Kanundan doğan cayma veya ayıp haklarını sınırlayan hükümler,
• Satıcının sorumluluğunu tamamen ortadan kaldıran sorumsuzluk kayıtları,
• Tüketici aleyhine yetkili mahkeme veya tahkim şartları,
• Ölçüsüz cezai şartlar ve tüketicinin feshini zorlaştıran hükümler; bkz. Abonelik Sözleşmesi,
• Satıcıya tek taraflı fiyat artırma yetkisi veren ve tüketiciye fesih imkânı tanımayan hükümler.

Açıklık ve Yorum

Sözleşme şartları açık, anlaşılır ve okunabilir olmalıdır. Açık ve anlaşılır olmayan şartlar tüketici lehine yorumlanır. Haksız şartın hükümsüz olması, sözleşmenin geri kalanının geçerliliğini etkilemez.

Denetim

Ticaret Bakanlığı, haksız şart içeren standart sözleşmelerin kullanılmasını idari yaptırıma bağlayabilir; tüketici ise bireysel uyuşmazlıkta şartın hükümsüzlüğünü tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi önünde ileri sürebilir. Kurumsal ilişkilerde ise Türk Borçlar Kanunu’nun genel işlem koşullarına ilişkin hükümleri (m.20–25) benzer bir koruma sağlar.