Sözleşmeler

Hayır, standart sözleşmeler de müzakere edilebiliyor ve çoğu zaman edilmesi gerekiyor. Karşı tarafın önceden hazırlayıp tek taraflı sunduğu hükümler, kanunda "genel işlem koşulu" olarak ayrıca denetleniyor: size bilgi verilmemiş ya da içeriğini öğrenme imkânı tanınmamış bir koşul yazılmamış sayılabiliyor. Yine de bu koruma sınırlı; asıl güvence, imzadan önce sorumluluk, fesih ve ceza maddelerinin okunup pazarlığa açılması.

Çoğu ticari sözleşme için evet; kanun özel bir şekil öngörmediği sürece taraflar anlaştığı anda sözleşme kuruluyor. Ancak bazı sözleşmeler yazılı ya da resmî şekle tabi (örneğin rekabet yasağı, kefalet, taşınmaz satışı) ve bu şekle uyulmazsa geçersiz oluyor. Şekil şartı olmayan durumlarda bile asıl sorun ispat: uyuşmazlıkta neyin kararlaştırıldığını gösterebilecek düzenli bir metin olmadan hak aramak çok zorlaşıyor.

Bu, borçlunun kim olduğuna bağlı. Tacir olmayan bir borçlu için hâkim fahiş gördüğü cezai şartı indirebiliyor. Tacir sıfatıyla borç altına giren taraf ise cezai şartın fahiş olduğunu ileri sürerek indirilmesini isteyemiyor. Bu yüzden cezai şartın tutarı, tarafların sıfatı düşünülerek ve gerçek zarar öngörüsüyle orantılı biçimde belirlenmeli.

Sözleşmede yabancılık unsuru varsa, taraflar kural olarak uygulanacak hukuku ve uyuşmazlığın nerede çözüleceğini (mahkeme ya da tahkim) seçebiliyor. Seçim yapılmazsa uygulanacak hukuk kanundaki bağlama kurallarına göre belirleniyor ve sonuç her zaman öngörülebilir olmuyor. Tüketici ve iş sözleşmeleri gibi zayıf tarafı koruyan alanlarda ise bu seçim serbestisi sınırlı.

Belirli bir takvimden çok, değişikliklere bağlı. Mevzuat değiştiğinde, şirketin iş modeli ya da ürün yelpazesi değiştiğinde, yeni bir pazara girildiğinde ya da bir sözleşme uzun süredir otomatik yenileniyorsa gözden geçirme zamanı gelmiş demektir. En sık rastladığımız risk, yıllar önce yazılmış ve kimsenin artık içeriğini hatırlamadığı rekabet etmeme, münhasırlık ve sorumluluk maddeleri.