Genel İşlem Koşulları

Diğer adları: Standart Sözleşme Hükümleri, Matbu Sözleşme, Tip Sözleşme, Standard Terms, Boilerplate, TBK m.20

Kısaca

Bir sözleşme yapılırken düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla önceden, tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleri.

Genel işlem koşulları (GİK), kitle sözleşmelerinde karşı tarafın müzakere imkânı bulunmadan sunulan standart hükümlerdir. Banka, sigorta, kira, lojistik, yazılım lisansı ve platform kullanım koşulları tipik örneklerdir. TBK m.20-25, bu hükümleri sözleşmeye dâhil olma, yorum ve içerik bakımından denetler.

Tanım (TBK m.20)

Düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla önceden ve tek başına hazırlaması
Koşulların sözleşmede veya ekinde yer alması, kapsamı, yazı türü ve şekli önemli değildir
Sözleşme metinlerinin özdeş olmaması GİK niteliğini engellemez
“Tartışılarak kabul edilmiştir” kaydı tek başına GİK olmaktan çıkarmaz
Hüküm, izne bağlı faaliyet yürüten kişi ve kuruluşların hazırladıkları sözleşmelere de uygulanır

Sözleşmeye Dâhil Olma (TBK m.21)

Karşı tarafın menfaatine aykırı GİK’lerin sözleşmeye dâhil olması için düzenleyenin karşı tarafa bu koşulların varlığı hakkında açıkça bilgi vermesi, içeriğini öğrenme imkânı sağlaması ve karşı tarafın bunları kabul etmesi gerekir. Aksi hâlde bu koşullar yazılmamış sayılır. Sözleşmenin niteliğine ve işin özelliğine yabancı koşullar da yazılmamış sayılır. Yazılmamış sayılan koşullar dışındaki hükümler kural olarak geçerliliğini korur.

Yorum ve Değişiklik

Açık ve anlaşılır olmayan veya birden fazla anlama gelen GİK, düzenleyenin aleyhine ve karşı tarafın lehine yorumlanır (TBK m.23).
Düzenleyene, sözleşmeyi tek taraflı olarak karşı taraf aleyhine değiştirme veya yeni düzenleme getirme yetkisi veren hükümler yazılmamış sayılır (TBK m.24).

İçerik Denetimi (TBK m.25)

GİK’lere dürüstlük kurallarına aykırı olarak karşı tarafın aleyhine veya onun durumunu ağırlaştırıcı nitelikte hükümler konulamaz. Örneğin ölçüsüz cezai şart, tek taraflı fesih yetkisi veya geniş sorumsuzluk hükümleri bu denetime takılabilir.

Uygulamada

Standart sözleşme kullanan işletmeler, karşı tarafın aleyhine olan önemli hükümleri ayrıca vurgulamalı ve açık onayını almalıdır. Çevrim içi platformlarda bu, kullanıcı onay akışının tasarımıyla ilgilidir; bkz. Kullanıcı Sözleşmesi. Tüketici sözleşmelerinde ayrıca haksız şart denetimi uygulanır.

Sık Sorulan Sorular

"Her hüküm tartışılarak kabul edilmiştir" ibaresi genel işlem koşulu denetimini engeller mi?

Hayır. Hükümlerin tartışılarak kabul edildiğine ilişkin kayıtlar, tek başına onları genel işlem koşulu olmaktan çıkarmaz (TBK m.20/3). Gerçekten müzakere edildiğinin ayrıca ispatı gerekir.

Genel işlem koşulları tacirler arasında da uygulanır mı?

Evet. TBK m.20-25, tüketici olsun olmasın, karşı tarafa önceden hazırlanmış standart metin sunulan bütün sözleşmelerde uygulanır. Tüketici sözleşmelerinde ayrıca haksız şart denetimi vardır.

← Tüm Kavramlar