Çalışan Buluşu

Çalışan buluşu, iş ilişkisi içinde yapılan buluşun kime ait olacağı sorusunu düzenler. SMK m.113 ve devamı, buluşları ikiye ayırır.

Hizmet Buluşu ve Serbest Buluş

• Hizmet buluşu: Çalışanın iş ilişkisi süresince, işletmedeki görevi gereği yaptığı veya büyük ölçüde işletmenin deneyim ve çalışmalarına dayanan buluş.
• Serbest buluş: Hizmet buluşu niteliği taşımayan buluşlar. Çalışana aittir; ancak çalışan bunu işverene bildirmekle yükümlüdür.

Bildirim ve Hak Talebi

• Çalışan, hizmet buluşunu yazılı olarak ve gecikmeksizin işverene bildirir (SMK m.114).
• İşveren, bildirimin kendisine ulaşmasından itibaren dört ay içinde yazılı olarak tam veya kısmi hak talep edebilir (SMK m.115/1).
• Tam hak talebi: Bildirimin çalışana ulaşmasıyla buluş üzerindeki tüm haklar işverene geçer.
• Kısmi hak talebi: Buluş serbest buluş hâline gelir; işveren kısmi hakka dayanarak buluşu kullanabilir.
• Süresinde talep yapılmazsa veya işveren hak talep etmediğini bildirirse buluş serbest buluş niteliği kazanır.

Bedel Hakkı

İşveren tam veya kısmi hak talep ederse çalışan, uygun bir bedel isteme hakkına sahiptir. Bedelin hesaplanmasında buluşun ekonomik değeri, çalışanın görevi ve işletmenin katkısı dikkate alınır.

Uygulamada

Ar-Ge yapan şirketler için buluş bildirim prosedürü, bedel politikası ve kayıt sistemi kurmak, hakların zamanında talep edilmesini sağlar. İş sözleşmelerinde gizlilik ve fikri mülkiyet hükümleri bulunmalıdır; ancak SMK’nın çalışanı koruyan hükümleri sözleşmeyle bertaraf edilemez. Üniversitelerde yapılan buluşlar için ayrı kurallar (SMK m.121) uygulanır. Yazılım gibi telif kapsamındaki eserler için bkz. Eser Sahibi.