Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması

Diğer adları: Hâkim Durum, Pazar Gücü, 4054 Madde 6, Abuse of Dominance

Kısaca

Bir pazarda rakiplerinden ve müşterilerinden bağımsız hareket edebilecek ekonomik güce sahip teşebbüsün, bu gücü rekabeti engelleyecek veya müşterileri sömürecek şekilde kullanması.

4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi, bir veya birden fazla teşebbüsün bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına veya başkalarıyla yapacağı anlaşmalarla ya da uyumlu eylemlerle kötüye kullanmasını hukuka aykırı ve yasak sayar.

Hâkim Durum Nedir?

Hâkim durum, belirli bir piyasada bir veya birden fazla teşebbüsün, rakiplerinden ve müşterilerinden bağımsız olarak hareket edebilmesini sağlayan ekonomik güçtür. Değerlendirme ilgili pazar tanımlandıktan sonra yapılır. Pazar payı önemli bir göstergedir: Rekabet Kurumu’nun hâkim durumun kötüye kullanılmasına ilişkin kılavuzuna göre yüzde kırkın altındaki pazar paylarında hâkim durum ihtimali düşüktür. Bunun yanında rakiplerin gücü, pazara giriş engelleri ve alıcıların pazarlık gücü de değerlendirilir.

Kötüye Kullanma Örnekleri

Kanun’un saydığı örnekler şunlardır: rakiplerin faaliyetlerinin doğrudan veya dolaylı olarak engellenmesi; bir mal veya hizmetin satışının başka bir mal veya hizmetin alınmasına bağlanması; eşit durumdaki alıcılara farklı şartlar uygulanması; arzın, pazarın veya teknik gelişmenin tüketicinin zararına kısıtlanması.

Uygulamada sık karşılaşılan davranışlar şunlardır:

Dışlayıcı münhasırlık ve sadakat indirimleri: Müşterilerin rakiplerle çalışmasını fiilen engelleyen anlaşmalar ve hedef indirimleri.
Aşırı düşük fiyat: Rakipleri piyasadan çıkarmak amacıyla maliyetin altında fiyatlama.
Bağlama ve paket satış: Güçlü olunan bir ürünün satışını başka bir ürünün alınmasına bağlama.
Fiyat sıkıştırması: Hem toptan hem perakende pazarda faaliyet gösteren teşebbüsün, rakiplerinin kârlı faaliyet göstermesini engelleyecek fiyatlama.
Ayrımcılık ve tedarik reddi: Haklı bir gerekçe olmadan belirli müşterilere farklı koşullar uygulanması veya mal verilmemesi.

Yaptırım

Kötüye kullanma tespit edilirse teşebbüse yıllık gayri safi gelirinin yüzde onuna kadar idari para cezası verilebilir ve Kurul davranışın sona erdirilmesi için yükümlülükler getirebilir. Soruşturmalarda taahhüt mekanizması, hâkim durum dosyalarında sık kullanılan bir yoldur.

Sık Sorulan Sorular

Hâkim durumda olmak yasak mı?

Hayır. Hâkim duruma sahip olmak veya bu duruma ulaşmak yasak değildir; yasak olan, bu gücün kötüye kullanılmasıdır. Ancak hâkim teşebbüsün, diğer teşebbüslerden daha fazla özen göstermesi beklenir.

Pazar payımız yüzde kırkın altındaysa hâkim durumda olabilir miyiz?

Kurul'un kılavuzuna göre yüzde kırkın altındaki pazar payıyla hâkim durumda bulunma ihtimali düşüktür; ancak piyasanın yapısı ve rakiplerin dağınıklığı gibi koşullara göre istisnai olarak mümkündür.

← Tüm Kavramlar