Sözleşmeden Dönme

Diğer adları: Dönme Hakkı, Sözleşmenin Geriye Etkili Sona Ermesi, Rescission, Withdrawal from Contract, TBK m.125

Kısaca

Sözleşmeyi kurulduğu andan itibaren ortadan kaldıran ve tarafları ifa yükümlülüğünden kurtararak daha önce ifa edilenlerin iadesini gerektiren, geriye etkili sona erdirme.

Sözleşmeden dönme, sözleşmeyi baştan itibaren ortadan kaldıran bir yenilik doğurucu haktır. Kanunun veya sözleşmenin tanıdığı hâllerde, karşı tarafa yöneltilen tek taraflı bir beyanla kullanılır.

Dönme Hakkı Doğuran Başlıca Hâller

Borçlu temerrüdü: Karşılıklı sözleşmelerde verilen süre içinde ifa edilmezse alacaklı, ifadan vazgeçtiğini hemen bildirerek sözleşmeden dönebilir (TBK m.125); bkz. Temerrüt.
Ayıplı ifa: Satış ve eser sözleşmelerinde ayıp nedeniyle dönme (ör. ayıplı mal).
Aşırı ifa güçlüğü: Uyarlama mümkün değilse borçlunun dönme hakkı; bkz. Aşırı İfa Güçlüğü.
Sözleşmesel dönme hakkı: Tarafların sözleşmede belirli koşullarla dönme hakkı kararlaştırması.
Tüketici sözleşmeleri: Mesafeli sözleşmelerde cayma hakkı dönmeye benzer sonuç doğurur.

Sonuçları

Taraflar karşılıklı olarak ifa yükümlülüğünden kurtulur.
Daha önce ifa edilen edimler geri istenebilir.
Temerrüt nedeniyle dönmede borçlu, temerrüdünde kusuru olmadığını ispat edemezse alacaklının sözleşmenin hükümsüz kalması nedeniyle uğradığı zararı, yani menfi zararını öder (TBK m.125/3).

Fesihten Farkı

İfasına başlanmış sürekli edimli sözleşmelerde (kira, distribütörlük, hizmet, abonelik) dönme yerine fesih kullanılır; fesih ileriye etkilidir ve o ana kadarki ifalar geçerli kalır (TBK m.126). Bkz. Olağanüstü Fesih.

Uygulamada

Dönme beyanı açık olmalı ve ispatlanabilir biçimde yapılmalıdır. Beyandan önce kanunun öngördüğü süre verme yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediği kontrol edilmelidir. Dönme beyanı karşı tarafa ulaştıktan sonra kural olarak geri alınamaz.

Sık Sorulan Sorular

Dönme ile fesih arasındaki fark nedir?

Dönme sözleşmeyi geriye etkili olarak ortadan kaldırır ve karşılıklı iade yükümlülüğü doğurur; ani edimli sözleşmelerde kullanılır. Fesih ise ileriye etkilidir; ifasına başlanmış sürekli edimli sözleşmelerde kullanılır ve o ana kadarki ifalar geçerliliğini korur.

Dönme hakkı nasıl kullanılır?

Dönme, karşı tarafa yöneltilen tek taraflı bir irade beyanıyla kullanılır; dava açılması gerekmez. Tacirler arasında dönme bildirimi noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı KEP ile yapılmalıdır (TTK m.18/3).

← Tüm Kavramlar