Temerrüt

Diğer adları: Borçlu Temerrüdü, Alacaklı Temerrüdü, Gecikme, Default, Delay in Performance, TBK m.117

Kısaca

Muaccel bir borcun borçlu tarafından ihtara rağmen veya belirli vade gününde ifa edilmemesi (borçlu temerrüdü) ya da alacaklının ifayı haklı sebep olmaksızın kabul etmemesi (alacaklı temerrüdü).

Temerrüt, borcun zamanında ifa edilmemesinin hukuki sonuçlarını düzenler. Uygulamada en önemlisi borçlu temerrüdüdür.

Borçlu Temerrüdünün Şartları (TBK m.117)

Borcun muaccel olması, yani ifasının istenebilir hâle gelmesi
Alacaklının ihtarı, ya da ifa gününün birlikte belirlenmiş olması (kesin vade); haksız fiilde fiilin işlendiği, sebepsiz zenginleşmede zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte temerrüt kendiliğinden doğar
İfanın mümkün olması

Tacirler arasında temerrüt ihtarı noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı KEP ile yapılmalıdır (TTK m.18/3).

Genel Sonuçları

Gecikme tazminatı: Borçlu, kusursuz olduğunu ispat etmedikçe geç ifa nedeniyle doğan zararı öder (TBK m.118).
Beklenmedik hâlden sorumluluk: Temerrüde düşen borçlu, beklenmedik hâlden doğan zarardan da sorumludur (TBK m.119).
Temerrüt faizi: Para borcunda temerrüde düşen borçlu, kararlaştırılmamış olsa bile temerrüt faizi öder (TBK m.120). Ticari işler için bkz. Avans Faizi.

Karşılıklı Sözleşmelerde Seçimlik Haklar (TBK m.123-126)

Alacaklı borçluya ifa için uygun bir süre verir veya hâkimden süre verilmesini ister. Süre içinde ifa edilmezse alacaklı:

İfa ve gecikme tazminatı isteyebilir,
İfadan vazgeçip müspet zararını isteyebilir,
Sözleşmeden dönüp menfi zararını isteyebilir.

İfasına başlanmış sürekli edimli sözleşmelerde dönme yerine fesih hakkı kullanılır (TBK m.126). Süre vermenin sonuçsuz kalacağı açıkça anlaşılıyorsa, ifa geciktiği için alacaklı açısından yararsız kalmışsa veya ifanın belirli bir zamanda yapılması kararlaştırılmışsa süre vermek gerekmez (TBK m.124).

Alacaklı Temerrüdü

Alacaklı, kendisine usulüne uygun olarak önerilen ifayı haklı sebep olmaksızın kabul etmez veya ifa için gereken hazırlık fiillerini yapmazsa temerrüde düşer (TBK m.106). Borçlu, edimi tevdi ederek borcundan kurtulabilir. Ticari geç ödemeler için bkz. Ticari İşlerde Geç Ödeme.

Sık Sorulan Sorular

Borçlu temerrüde düşmesi için ihtar şart mı?

Kural olarak evet; muaccel bir borcun borçlusu alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Ancak ifa günü birlikte belirlenmişse bu günün geçmesiyle ihtara gerek kalmadan temerrüt gerçekleşir (TBK m.117/2). Ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinde de TTK m.1530 ihtarsız temerrüdü öngörür.

Temerrüt hâlinde alacaklı sözleşmeden hemen dönebilir mi?

Karşılıklı sözleşmelerde alacaklı kural olarak önce borçluya ifa için uygun bir süre verir. Süre içinde ifa edilmezse alacaklı ifa ve gecikme tazminatı isteyebilir ya da ifadan vazgeçip olumlu zararını isteyebilir veya sözleşmeden dönebilir (TBK m.123-125). Kanunda sayılan hâllerde süre vermek gerekmez.

← Tüm Kavramlar