Yeşil Aklama (Greenwashing)

Yeşil aklama (greenwashing), bir ürünün, hizmetin veya şirketin çevreye etkisinin gerçekte olduğundan daha olumlu gösterilmesidir. Tüketicilerin çevreye duyarlı tercihlerinden yararlanmak amacıyla yapılan bu uygulama, Türk hukukunda yanıltıcı ticari reklam ve haksız ticari uygulama olarak değerlendirilir.

Yeşil Aklamanın Biçimleri

• Belirsiz beyanlar: “Doğa dostu”, “yeşil”, “eko” gibi içi doldurulmamış ifadeler,
• Seçici bilgi: Ürünün çevreye olumlu küçük bir özelliğini öne çıkarıp olumsuz etkilerini gizleme,
• İspatsız iddialar: Bağımsız belgelerle desteklenmeyen beyanlar,
• Yasal zorunluluğu avantaj gibi sunma: Zaten yasak olan bir maddeyi içermemeyi ürüne özgü bir fayda gibi gösterme,
• Yanıltıcı görseller: Yapraklar, doğa manzaraları ve yeşil renklerle çevreci bir izlenim yaratma,
• Dengeleme iddiaları: Yalnızca karbon dengeleme sertifikalarına dayanan “karbon nötr” beyanları.

Türkiye’de Yaptırım

Reklam Kurulu, 2023’te yayımladığı Çevresel Beyan İçeren Reklamlara İlişkin Kılavuz’a aykırı reklamlar hakkında durdurma ve idari para cezası kararları vermektedir. Rakiplerin yeşil aklama içeren reklamlarına karşı Reklam Öz Denetim Kurulu‘na da başvurulabilir. Doğru bir çevre beyanının nasıl kurulacağı için bkz. Çevre Beyanı.

Avrupa Birliği

AB, tüketicilerin yeşil dönüşüm için güçlendirilmesine ilişkin 2024/825 sayılı Direktif ile genel çevre beyanlarını, doğrulanmamış sürdürülebilirlik etiketlerini ve yalnızca karbon dengelemeye dayanan nötrlük iddialarını önemli ölçüde kısıtlamıştır; üye devletlerin bu kuralları Eylül 2026’dan itibaren uygulaması öngörülmüştür. AB pazarına ürün satan Türk şirketlerinin bu kurallara da uyması gerekir.

Sürdürülebilirlik Raporları

Yeşil aklama riski yalnızca reklamlarla sınırlı değildir; sürdürülebilirlik raporları, ambalaj üzerindeki ifadeler ve kurumsal iletişim de pazarlama amacıyla kullanıldığında aynı değerlendirmeye tabi olabilir.