Aşırı İfa Güçlüğü

Aşırı ifa güçlüğü, sözleşmeye bağlılık ilkesinin istisnasıdır. Sözleşme kurulduktan sonra ortaya çıkan olağanüstü bir durum edimler arasındaki dengeyi ağır biçimde bozarsa, borçluyu sözleşmeye aynen bağlı tutmak dürüstlük kuralına aykırı olabilir.

Şartlar (TBK m.138)

• Sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durumun ortaya çıkması
• Bu durumun borçludan kaynaklanmayan bir sebeple doğması
• Mevcut olguların, borçludan ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değişmesi
• Borçlunun borcunu henüz ifa etmemiş olması veya ifanın aşırı güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olması

Sonuçları

• Uyarlama: Borçlu, hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını ister. Hâkim, bedeli veya diğer koşulları değiştirebilir.
• Dönme: Uyarlama mümkün değilse borçlu sözleşmeden dönebilir.
• Fesih: Sürekli edimli sözleşmelerde kural olarak dönme yerine fesih hakkı kullanılır.
• Hüküm yabancı para borçlarında da uygulanır.

Mücbir Sebepten Farkı

Mücbir sebep ifayı imkânsız kılar ve borcu sona erdirir. Aşırı ifa güçlüğünde ise ifa hâlâ mümkündür, ancak aşırı ölçüde güçleşmiştir. Bu nedenle sonuç borcun sona ermesi değil, sözleşmenin uyarlanmasıdır.

Tacirler ve Sözleşme Hükümleri

Basiretli iş insanı olarak tacirlerden piyasa dalgalanmalarını makul ölçüde öngörmesi beklenir. Bu nedenle olağan kur ve fiyat değişimleri uyarlama sebebi sayılmaz. Uzun süreli ticari sözleşmelerde fiyat ayarlama, endeksleme ve yeniden müzakere hükümlerine yer verilmesi, uyarlama davasına gerek kalmadan dengeyi korumayı sağlar. Kira sözleşmelerinde döviz cinsinden bedellerin uyarlanması için bkz. Kira Bedelinin Tespiti Davası.