Çalışanın İfade Özgürlüğü

Çalışanlar, Anayasa’nın 25 ve 26. maddeleri uyarınca düşünce ve kanaatlerini açıklama özgürlüğüne sahiptir. Öte yandan işçi, iş sözleşmesinden doğan sadakat borcu gereği işverenin meşru menfaatlerini korumakla yükümlüdür. İş ilişkisinde ifade özgürlüğüne ilişkin uyuşmazlıklar, bu iki değerin dengelenmesini gerektirir.

Kanuni Çerçeve

İş Kanunu’nda iş ilişkisinde ifade özgürlüğünün sınırlarını belirleyen genel bir düzenleme yoktur. İşçinin işveren veya aile üyelerinin şeref ve namusuna dokunacak sözler söylemesi, 25/II-b maddesi uyarınca haklı fesih nedenidir. Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesi ise işverene işçinin kişiliğini koruma ve saygı gösterme yükümlülüğü yükler. Siyasi görüş ve felsefi inanç, geçerli fesih nedeni sayılmayan ve ayrımcılık yasağı kapsamındaki hâller arasındadır.

Anayasa Mahkemesi’nin Yaklaşımı

Anayasa Mahkemesi bu tür bireysel başvurularda, iş mahkemelerinin işçinin ifade özgürlüğü ile işverenin menfaatleri arasında adil bir denge kurup kurmadığını inceler. Değerlendirmede şu ölçütler dikkate alınır:

• İfadenin içeriği ve üslubu,
• İfadenin işverenle ve işle bağlantısı,
• İşçinin pozisyonu ve temsil ettiği kurum,
• İfadenin erişimi ve işverene somut bir zarar verip vermediği,
• Kamuoyunu ilgilendiren bir konuya katkı sağlayıp sağlamadığı.

Kamuoyunu ilgilendiren konulardaki görüşlerin, yalnızca işverenin bu görüşü paylaşmaması nedeniyle fesih gerekçesi yapılması ifade özgürlüğünü ihlal edebilir.

Fesih Nedeni Olabilecek İfadeler

• İşverene, yöneticilere veya iş arkadaşlarına yönelik hakaret,
• Ticari sırların veya gizli bilgilerin açıklanması,
• İşverenin itibarını ciddi ve somut biçimde zedeleyen, gerçeğe aykırı iddialar.

Bu ifadelerin sosyal medyada yapılması ayrıca değerlendirme gerektirir; bkz. Çalışanın Sosyal Medya Kullanımı. Ayrıntılar için Sosyal Medya Çağında Çalışanların İfade Özgürlüğü başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.