Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma

4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran ya da doğurabilecek nitelikteki teşebbüsler arası anlaşmaları, uyumlu eylemleri ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemlerini hukuka aykırı ve yasak sayar.

Örnekler

Kanun’un saydığı örnekler şunlardır: fiyat tespiti; mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi; arz veya talep miktarının kontrolü; rakiplerin faaliyetlerinin zorlaştırılması veya piyasa dışına çıkarılması; eşit hak ve yükümlülükteki kişilere farklı şartlar uygulanması ve bir mal veya hizmetle birlikte başka bir mal veya hizmetin satın alınmasının zorunlu tutulması.

Yatay ve Dikey Anlaşmalar

• Yatay anlaşmalar rakipler arasındadır. Fiyat tespiti, pazar paylaşımı ve ihalelerde danışıklılık gibi en ağır ihlaller, yani karteller bu gruptadır. Rekabete hassas bilgi değişimi de bu kapsamda değerlendirilir.
• Dikey anlaşmalar üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerindeki teşebbüsler arasındadır; örneğin üretici ile bayi. Bu anlaşmalar çoğu zaman verimlilik sağlar ve grup muafiyetinden yararlanabilir; ancak yeniden satış fiyatının belirlenmesi gibi ağır kısıtlamalar içeremez.

Amaç ve Etki

Bir anlaşmanın yasak sayılması için rekabeti kısıtlama amacı taşıması yeterlidir; fiilen etki doğurması gerekmez. Fiyat tespiti veya pazar paylaşımı gibi anlaşmalar, niteliği gereği rekabeti kısıtlama amacı taşıdığından piyasa etkisi ayrıca araştırılmadan ihlal sayılır. Amacı rekabeti kısıtlamak olmayan anlaşmalarda ise piyasadaki fiili veya muhtemel etkileri incelenir.

Muafiyet ve Yaptırım

1. maddeye aykırı anlaşmalar, bireysel muafiyet veya grup muafiyeti şartlarını sağlıyorsa yasaktan muaf tutulabilir. Aksi hâlde anlaşmanın yasak hükümleri hukuken geçersizdir; teşebbüslere yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar idari para cezası verilebilir ve zarar görenler üç kat tazminat talep edebilir.