Zamanaşımı

Diğer adları: Alacak Zamanaşımı, Dava Zamanaşımı, Limitation Period, Statute of Limitations, Hak Düşürücü Süre

Kısaca

Bir alacağın, kanunda belirlenen süre içinde talep edilmemesi hâlinde borçlunun ifadan kaçınma hakkı kazanması; alacak sona ermez ama dava yoluyla zorla elde edilemez hâle gelir.

Zamanaşımı, alacaklının kanunda belirlenen süre içinde alacağını talep etmemesi hâlinde borçlunun ifadan kaçınma hakkı kazanmasıdır. Zamanaşımına uğrayan alacak sona ermez; ancak borçlu zamanaşımı def’ini ileri sürerse alacak dava veya icra yoluyla elde edilemez.

Başlıca Süreler

Genel süre: Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacak on yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.146).
Beş yıllık süreler: Kira bedelleri, anapara faizleri ve diğer dönemsel edimler; ticari temsilci ve acentelerin alacakları; vekâlet ve komisyon sözleşmelerinden doğan alacaklar; işçinin hizmet ilişkisinden doğan alacakları gibi alacaklar beş yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.147).
Haksız fiil: Zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde fiilden itibaren on yıl; fiil daha uzun zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa o süre uygulanır (TBK m.72).
Sebepsiz zenginleşme: Öğrenmeden itibaren iki yıl, her hâlde zenginleşmeden itibaren on yıl.

Özel kanunlarda farklı süreler vardır; örneğin yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu için iki ve beş yıllık süreler, iş hukuku alacakları için bkz. İş Hukukunda Zamanaşımı.

Kesilme ve Durma

Kesilme: Borçlunun borcu ikrar etmesi (faiz veya kısmi ödeme, teminat verme) ya da alacaklının dava açması veya icra takibi başlatması zamanaşımını keser. Kesilmeyle süre yeniden başlar (TBK m.154).
Durma: Bazı ilişkilerde, örneğin vesayet altındaki kişilerle vasi arasında, zamanaşımı işlemez veya durur (TBK m.153). Dava şartı arabuluculukta da başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar zamanaşımı durur.

Def’i Olarak İleri Sürülmesi

Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alamaz (TBK m.161); borçlu bunu cevap dilekçesinde def’i olarak ileri sürmelidir. Bu nedenle davaya cevap verirken zamanaşımı mutlaka değerlendirilmelidir.

Hak Düşürücü Süreden Farkı

Hak düşürücü sürenin geçmesiyle hakkın kendisi sona erer ve hâkim bunu kendiliğinden dikkate alır. Örneğin genel kurul kararının iptali için üç aylık süre ve itirazın iptali davası için bir yıllık süre hak düşürücüdür. Bu sürelerin kesilmesi veya durması kural olarak mümkün değildir.

Sık Sorulan Sorular

Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alır mı?

Hayır. Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alamaz; borçlunun bunu def'i olarak ileri sürmesi gerekir. Hak düşürücü süreler ise hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınır.

Zamanaşımı nasıl kesilir?

Borçlunun borcu ikrar etmesi, örneğin faiz veya kısmi ödeme yapması ya da alacaklının dava açması veya icra takibi başlatması gibi işlemlerle zamanaşımı kesilir. Kesilmeyle birlikte yeni bir zamanaşımı süresi işlemeye başlar. Dava şartı arabuluculukta ise başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur.

← Tüm Kavramlar