Dava Öncesi Zorunlu Arabuluculuk Rehberi

Zorunlu Arabuluculuk Nedir?

Bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak bir dava şartıdır. Arabulucuya başvurulmadan açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Arabulucu karar vermez; tarafların iletişim kurmasını ve ortak bir çözüm bulmasını kolaylaştırır. Görüşmeler gizlidir ve anlaşma sağlanamazsa görüşmelerde yapılan öneriler sonradan davada delil olarak kullanılamaz.

Hangi Uyuşmazlıklarda Zorunlu?

• İş uyuşmazlıkları: Bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacakları ile tazminatlar ve işe iade talepleri (2018’den beri).
• Ticari uyuşmazlıklar: Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat talepleri (2019’dan beri).
• Tüketici uyuşmazlıkları: Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklar; tüketici hakem heyetlerinin görevine giren uyuşmazlıklar bu kapsamın dışındadır.
• Kira, ortaklık ve komşuluk uyuşmazlıkları: 1 Eylül 2023’ten itibaren kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar (ilamsız icra yoluyla tahliye hariç), taşınmazlarda ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkından doğan uyuşmazlıklar ile tarımsal üretim sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar.

Uyuşmazlığın hangi gruba girdiği, başvuru süresini ve görüşme süresini değiştirdiği için başvurudan önce dikkatle belirlenmelidir.

Başvuru Nasıl Yapılır?

Başvuru, davaya bakacak yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna yapılır; büro bulunmayan yerlerde bu görevi sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü yürütür. Başvuru ücretsizdir. Arabulucu, büro tarafından sicile kayıtlı arabulucular listesinden atanır; taraflar bir arabulucu üzerinde anlaşırlarsa o kişi görevlendirilebilir.

Başvurudan önce talebinizi netleştirin: alacağın tutarı ve dayanağı, faiz başlangıcı, elinizdeki belgeler ve anlaşmaya varabileceğiniz alt sınır. Arabuluculuk bir müzakeredir ve hazırlıksız girilen bir görüşme genellikle sonuçsuz kalır.

Süreler

• Görüşme süresi: Arabulucu, iş uyuşmazlıklarında görevlendirmeden itibaren üç hafta içinde, ticari uyuşmazlıklarda altı hafta içinde süreci sonuçlandırır. Zorunlu hâllerde bu süreler iş uyuşmazlıklarında en fazla bir hafta, ticari uyuşmazlıklarda en fazla iki hafta uzatılabilir.
• Zamanaşımı: Arabulucuya başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez.
• İşe iade: İşe iade talebinde fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalı, anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılmalıdır. Bu sürelerin kaçırılması hakkın kaybına yol açar.

İlk Toplantı ve Görüşmeler

İlk toplantıya katılmak önemlidir. Geçerli bir mazeret olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf, sonradan açılan davada haklı çıksa bile yargılama giderleri ve vekâlet ücreti bakımından dezavantajlı duruma düşer. Bu kural, Anayasa Mahkemesi’nin 2024’te verdiği iptal kararından sonra 7531 sayılı Kanun’la yeniden düzenlenmiştir: 14 Kasım 2024’ten itibaren toplantıya katılmayan taraf, haklı çıksa bile yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve vekâlet ücreti bakımından da benzer bir yaptırımla karşılaşır. Anlaşma niyetiniz olmasa bile ilk toplantıya katılın.

Şirketi görüşmelerde avukatı ya da şirketi temsile yetkili bir kişi temsil eder. Toplantıya katılan kişinin anlaşma yapmaya yetkili olduğunu gösteren belgeyi yanınızda bulundurun; yetkisiz bir temsilci, görüşmelerin sonuçsuz kalmasına neden olabilir.

Anlaşma veya Son Tutanak

Taraflar anlaşırsa bir anlaşma belgesi düzenlenir. Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, ayrıca mahkeme onayı gerekmeden ilam niteliğinde sayılır ve doğrudan icraya konulabilir. Anlaşılan konularda artık dava açılamaz; bu nedenle ödeme takvimi, faiz, temerrüt hâli ve karşılıklı ibra gibi konular belgede eksiksiz yazılmalıdır.

Anlaşma sağlanamazsa arabulucu bir son tutanak düzenler ve dava yolu açılır. Son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenir.

Arabuluculuk ücreti, taraflar anlaşamazsa iki saatlik süre için Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Anlaşma sağlanırsa ücret, aksi kararlaştırılmadıkça Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi’ne göre taraflarca eşit olarak ödenir.