İşçi mi Serbest Çalışan mı? (Bağımlılık Ölçütü)

İş sözleşmesinin üç unsuru vardır: iş görme, ücret ve bağımlılık. Serbest çalışan da bir iş görür ve karşılığında ücret alır; iş sözleşmesini ondan ayıran asıl unsur bağımlılıktır. Bir ilişkinin iş sözleşmesi olup olmadığı, tarafların sözleşmeye verdiği isme göre değil, ilişkinin fiilen nasıl yürüdüğüne göre belirlenir.

Bağımlılığın Göstergeleri

Yargıtay, somut olayın bütününe bakarak özellikle şu ölçütleri değerlendirir:

• Kişinin işverenin talimat ve denetimi altında çalışıp çalışmadığı,
• İşin işverenin iş organizasyonu içinde ve onun belirlediği yer ve zamanda yapılıp yapılmadığı,
• Belirli bir sonuç değil, belirli bir süre için iş gücünün sunulup sunulmadığı,
• Ücretin işin sonucuna değil zamana bağlı ve düzenli ödenip ödenmediği,
• Araç, gereç ve çalışma ortamının işverence sağlanıp sağlanmadığı,
• Kişinin başka işverenlere de hizmet verip vermediği ve kendi hesabına girişimci riski taşıyıp taşımadığı.

Serbest Çalışma Modelleri

Hizmetin sonucuna yönelik eser sözleşmesi, vekâlet sözleşmesi ve şirketler arası hizmet sözleşmeleri, gerçekten bağımsız bir faaliyete dayandığında iş sözleşmesi değildir. Startup’larda sık görülen danışman ve freelance modellerinde, ilişkinin fiilen bağımsız kalması ve sözleşmenin bu gerçekliği yansıtması gerekir.

Yanlış Nitelendirmenin Sonuçları

İlişki iş sözleşmesi sayılırsa kişi kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla çalışma, yıllık izin ve iş güvencesi haklarını talep edebilir. Sigortasız çalıştırma nedeniyle sosyal güvenlik primleri, gecikme zamları ve idari para cezaları da doğabilir. Bu nedenle esnek çalışma modelleri kurulurken ilişkinin niteliği baştan doğru belirlenmelidir.