Leaver Hükümleri (İyi ve Kötü Ayrılan)

Leaver hükümleri, şirketten ayrılan bir kurucunun veya pay sahibi çalışanın paylarına ne olacağını belirler. Ayrılmanın sebebine göre “iyi ayrılan” (good leaver) ve “kötü ayrılan” (bad leaver) ayrımı yapılır ve paylar buna göre farklı bedellerle geri alınır.

İyi ve Kötü Ayrılan

• Kötü ayrılan: Uygulamada, şirketin haklı sebeple feshettiği, rekabet yasağını veya gizlilik yükümlülüğünü ihlal eden, şirkete karşı suç işleyen ya da belirli bir süre dolmadan kendi isteğiyle ayrılan kişiler bu kapsamda sayılır.
• İyi ayrılan: Ölüm, ağır hastalık, maluliyet, emeklilik veya şirketin haklı bir sebep olmadan fesih yapması gibi durumlarda ayrılan kişiler; bazı sözleşmelerde kötü ayrılma tanımına girmeyen her ayrılma iyi ayrılma sayılır.

Tanımların açık ve ölçülebilir olması uyuşmazlıkları azaltır.

Bedel ve Kapsam

• İyi ayrılan: Hak edilmemiş paylar genellikle itibari değerden geri alınır; hak edilmiş paylar kişide kalır veya piyasa değerinden satın alınır.
• Kötü ayrılan: Hak edilmemiş paylar itibari değerden, hak edilmiş payların bir kısmı veya tamamı da piyasa değerinin altında bir bedelle geri alınır.

Piyasa değerinin nasıl belirleneceği (son yatırım turu değerlemesi, bağımsız değerleme) sözleşmede yazılmalıdır.

Türk Hukukunda Uygulanması

Leaver hükümleri pay sahipleri sözleşmesinde veya kurucular sözleşmesinde diğer ortaklara tanınan bir alım hakkı olarak kurulur ve vesting ile birlikte işler. Uygulanabilirlik için ayrılan kişiden önceden vekâletname alınır ve cezai şart öngörülür.

Dikkat edilmesi gereken iki sınır vardır. Birincisi, hak edilmiş payların gerçek değerinin çok altında bir bedelle alınması aşırı bir yaptırım niteliği taşıyabilir ve tacir olmayan kişiler bakımından hâkim fahiş cezai şartı indirebilir. İkincisi, ayrılan kişi aynı zamanda işçiyse, payların akıbeti iş hukukunun koruyucu kurallarıyla birlikte değerlendirilmelidir; bkz. Pay Opsiyon Planı.