Pay Sahipleri Sözleşmesi (SHA)

Pay sahipleri sözleşmesi, bir şirketin ortaklarının şirket yönetimi, pay devri, yeni finansman ve ortaklıktan çıkış konularındaki ilişkilerini düzenleyen sözleşmedir. Yatırım turlarında ve ortak girişimlerde yatırımcı ile kurucular arasındaki dengeyi kuran temel belgedir.

Türk Hukukunda Niteliği

Türk Ticaret Kanunu’na göre anonim şirket esas sözleşmesi, Kanun’un hükümlerinden ancak Kanun’da buna açıkça izin verilmişse sapabilir (TTK m.340). Bu “emredicilik” ilkesi nedeniyle yabancı uygulamada esas sözleşmeye yazılan pek çok hüküm Türk anonim şirketlerinde ancak ortaklar arasında bir borçlar hukuku sözleşmesiyle düzenlenebilir.

Pay sahipleri sözleşmesi yalnızca taraflarını bağlar. Şirket, yönetim kurulu ve sözleşmeye taraf olmayan ortaklar bu sözleşmeyle bağlı değildir. Sözleşmeye aykırı kullanılan bir oy da kural olarak geçerlidir. Bu nedenle uygulamada:

• Hükümlerin mümkün olanları esas sözleşmeye de yazılır,
• Aykırılıklar için cezai şart öngörülür,
• Ortaklar belirli kararlarda belirli yönde oy kullanmayı taahhüt eder (oy sözleşmesi),
• Payları devralacak üçüncü kişilerin sözleşmeye katılması şartı konur.

Tipik Hükümler

• Yönetim: Yönetim kurulu yapısı, aday gösterme hakları, önemli kararlarda veto hakları,
• Pay devri: Ön alım hakkı, birlikte satış hakkı, birlikte satma zorunluluğu, belirli bir süre devir yasağı,
• Ekonomik haklar: Tasfiye tercihi, sulandırmaya karşı koruma, rüçhan hakkı,
• Kurucular: Vesting, leaver hükümleri, rekabet yasağı,
• Bilgi: Yatırımcının bilgi alma hakkı ve raporlama,
• Çıkış ve kilitlenme: Exit yolları, ortaklar arasında kilitlenme hâlinde uygulanacak çözüm yöntemleri, uyuşmazlık çözümü.

Esas sözleşmeye yazılabilecek araçlar da vardır: anonim şirkette imtiyazlı paylar, belirli pay gruplarının yönetim kurulunda temsil edilmesi (TTK m.360) ve nama yazılı payların devrinin sınırlandırılması (TTK m.493), limited şirkette ise ön alım ve alım hakları (TTK m.577) bunlar arasındadır.